Tüm Zamanlar
İngilizcede zaman yapısı yalnız olayın geçmişte, şimdi veya gelecekte olduğunu değil; olayın sürmesini, tamamlanmasını ve başka bir zamanla bağlantısını da gösterebilir.
Bir zaman yapısını seçmeden önce üç soru sor: Olay ne zaman? Sürüyor mu? Başka bir zamandan önce tamamlanmış mı? Yanıtlar simple, continuous ve perfect ayrımını kolaylaştırır.
Tek bir fiili yan yana karşılaştır: I play, I am playing, I played, I will play. Önce değişen yardımcı fiili ve eki işaretle, sonra anlam farkını söyle.
İngilizcedeki zaman yapıları; bir eylemin geçmiş, şimdi ve gelecekle ilişkisini gösterir. Bunun yanında eylemin sürmesi, tamamlanması, tekrarlanması veya başka bir olaydan önce gerçekleşmesi gibi anlamları da anlatabilir. Bu notta ana zaman aileleri kısa açıklamalar, yapı formülleri, örnekler ve bir zaman doğrusu üzerinde karşılaştırılır.
Zaman yapıları ne anlatır?
Fiil yapısı; eylemin zamanla ilişkisini ve konuşanın olayı nasıl sunduğunu gösterir: genel bir bilgi, sürmekte olan bir süreç, tamamlanmış bir sonuç veya başka bir olaya göre daha önce gerçekleşmiş bir durum gibi.
Bu notta ne var?
Present, Past ve Future aileleri; kısa yapı formülleri; örnek cümleler; zaman ipuçları; karışan konular ve küçük bir uygulama.
Kolay hatırlama
Simple yapılar olayı genellikle bir bütün olarak sunar. Continuous yapılar belirli bir zaman noktasında süren işi öne çıkarır. Perfect yapılar ise bir olayı başka bir zaman noktasıyla ilişkilendirir.
Not: Present Simple bu grafikte uzun tek çizgi yerine tekrar eden noktalarla gösterildi; çünkü bu zaman çoğu kez alışkanlık, rutin ve genel bilgi anlatır.
Zamanı Anlama
Bir cümlede zaman ve görünüş; anlam, bağlam ve fiil yapısı birlikte değerlendirilerek anlaşılır. Now, yesterday ve tomorrow gibi zaman sözcükleri bu değerlendirmeye yardımcı olur.
Özne
I, you, he, she, we, they gibi sözcükler cümlede işi yapanı gösterir.
Fiil
Play, go, eat, study gibi fiiller işin kendisini söyler. Zaman değişince fiilin biçimi de değişebilir.
Zaman ipucu
Every day, now, yesterday, tomorrow gibi sözcükler cümlenin hangi zamana yakın olduğunu kolaylaştırır.
| İpucu | Anlamı | Bize ne düşündürür? |
|---|---|---|
| every day, always, usually | her gün, her zaman, genellikle | Present Simple / Geniş Zaman |
| now, right now, at the moment | şimdi, tam şu an | Present Continuous / Şimdiki Zaman |
| yesterday, last night, ago | dün, dün gece, önce | Past Simple / Geçmiş Zaman |
| tomorrow, next week | yarın, gelecek hafta | Future Simple veya Be Going To |
Present Tenses / Şimdiyle Bağlantılı Zamanlar
Bu gruptaki yapılar; alışkanlık ve genel bilgilerden şu anda süren işlere, geçmişte başlayıp şimdiyle bağlantısı bulunan durumlara kadar farklı anlamlar kurar.
Alışkanlık, genel bilgi ve rutin anlatır.
Ben her gün okula giderim.
İpucu sözcükler: every day, always, usually, often, sometimes
Tam şu anda olan işi anlatır.
O şimdi bir kitap okuyor.
İpucu sözcükler: now, right now, at the moment, look, listen
İş oldu ama sonucu bugünle ilgilidir.
Ödevimi bitirdim. (sonuç: artık bitti)
İpucu sözcükler: just, already, yet, ever, never
İş geçmişte başlamıştır ve devam etmektedir.
Onlar bir saattir oynuyorlar.
İpucu sözcükler: for, since
Past Tenses / Geçmiş Zamanlar
Bu gruptaki yapılar; geçmişte tamamlanan olayları, belirli bir anda sürmekte olan işleri ve geçmiş olayların birbirine göre sırasını anlatır.
Geçmişte olmuş ve bitmiş işi anlatır.
Dün bir film izledik.
İpucu sözcükler: yesterday, last week, last year, ago
Geçmişte belli bir anda devam eden işi anlatır.
Saat 8'de ödevimi yapıyordum.
İpucu sözcükler: while, when, at 7 o'clock yesterday
Geçmişteki bir olaydan daha önce olan işi anlatır.
Ben varmadan önce o ayrılmıştı.
Past Perfect, daha önce gerçekleşen olayı özellikle vurgulamak gerektiğinde kullanılır. Before veya after sırayı zaten açıkça gösteriyorsa iki olay da Past Simple ile kurulabilir.
Geçmişte bir ana kadar sürmüş olan işi anlatır.
O, iki saattir uyuyordu.
İpucu sözcükler: for, since
Future Tenses / Gelecek Zamanlar
Bu aile, olacak işleri anlatır. Bazen ani karar, bazen plan, bazen de gelecekte devam edecek ya da bitmiş olacak işi söyler.
Ani karar, tahmin ya da gelecekte olacak iş için kullanılır.
Sana yardım edeceğim.
İpucu sözcükler: tomorrow, next year, I think
Önceden düşünülen planı ya da güçlü işareti olan geleceği anlatır.
Büyükannemi ziyaret edeceğiz.
Önceden oluşmuş niyetlerde ve eldeki belirtiye dayanan tahminlerde be going to kullanılır.
Gelecekte belli bir anda sürüyor olacak işi anlatır.
Yarın bu saatte ders çalışıyor olacağım.
Bir gelecek anının içindeki devam eden işi düşün.
Gelecekte belli bir zamana kadar tamamlanmış işi anlatır.
Gelecek haftaya kadar projeyi bitirmiş olacak.
İpucu sözcükler: by, by tomorrow, by next month
Gelecekte belli bir noktaya kadar bir işin ne kadar süredir sürdüğünü anlatır.
Saat 8'e gelindiğinde iki saattir ders çalışıyor olacağım.
İpucu sözcükler: for, by, by the time, when
Zaman İpuçları
Bir cümleyi görür görmez fiile bak. Sonra aşağıdaki ipuçlarını ara. Bu iki adım, doğru zamanı seçmeyi kolaylaştırır.
| Zaman | Sık görülen ipuçları | Kısa soru |
|---|---|---|
| Present Simple | every day, always, usually, often | Bu iş alışkanlık mı? |
| Present Continuous | now, right now, at the moment | İş şu anda mı oluyor? |
| Present Perfect | just, already, yet, ever, never | İş oldu ve sonucu şimdi önemli mi? |
| Past Simple | yesterday, last night, ago | İş geçmişte olup bitti mi? |
| Past Continuous | while, when, at 5 o'clock yesterday | Geçmişte belli bir anda sürüyor muydu? |
| Past Perfect | before, after, by the time | İki geçmiş olaydan hangisi daha önceydi? |
| Future Simple | tomorrow, next week, I think | İleride olacak mı? |
| Be Going To | plan, intention | Önceden plan var mı? |
| Future Continuous | this time tomorrow | Gelecekte o anda sürüyor mu olacak? |
| Future Perfect | by tomorrow, by next year | Gelecekte bir zamana kadar bitmiş mi olacak? |
Sık Karışanlar
Bazı zamanlar birbirine yakın görünür. Aşağıdaki kısa karşılaştırmalar işini kolaylaştırır.
Pazar günleri tenis oynarım.
Şu anda tenis oynuyorum.
Bu iki örnekte alışkanlık Present Simple, şu anda süren iş Present Continuous ile anlatılır.
Telefona cevap vereceğim.
Bu akşam arkadaşımı arayacağım.
Bu örneklerde will konuşma anındaki kararı, be going to ise önceden oluşmuş niyeti anlatır. İki yapı başka bağlamlarda da kullanılabilir.
Geçen yıl Ankara'yı ziyaret ettim.
Ankara'yı ziyaret ettim.
Yesterday ve last year gibi bitmiş bir geçmiş zaman belirtilirse Past Simple kullanılır. Zaman belirtilmeden deneyim veya şimdiyle bağlantı öne çıkarılırsa Present Perfect kullanılır.
Küçük Uygulama
Aşağıdaki cümlelerde boşluğu doldururken ipucu sözcüklerine bak.
She ___ to school every day.
Cevap: goes — Present Simple
They ___ TV now.
Cevap: are watching — Present Continuous
We ___ a cake yesterday.
Cevap: made — Past Simple
I ___ help you tomorrow.
Cevap: will — Future Simple
He has ___ his room.
Cevap: cleaned — Present Perfect
This time tomorrow, I ___ sleeping.
Cevap: will be — Future Continuous
Çok Kısa Özet
Hepsini aynı anda ezberlemeye çalışma. Önce en sık kullanılanları sağlam öğren, sonra diğerlerini tanıyarak ilerle.
Present Simple, Present Continuous, Past Simple ve Future Simple günlük cümlelerde çok sık kullanılır.
Present Perfect ve Be Going To günlük kullanımda sık görülür. Diğer perfect ve continuous yapılar, temel zaman ilişkileri anlaşıldıkça daha kolay ayırt edilir.
Önce cümlenin anlamı ile fiil yapısını birlikte değerlendir. Zaman sözcükleri yardımcı ipuçlarıdır; tek başlarına hangi yapının kullanılacağını belirlemez.
| Zaman | Ana fikir | Yapı |
|---|---|---|
| Present Simple | alışkanlık, rutin, genel bilgi | V1 / he-she-it ile s-es |
| Present Continuous | şu an olan iş | am / is / are + ing |
| Present Perfect | oldu, sonucu şimdi önemli | have / has + V3 |
| Present Perfect Continuous | geçmişte başladı, sürüyor | have / has been + ing |
| Past Simple | geçmişte olup bitti | V2 |
| Past Continuous | geçmişte sürüyordu | was / were + ing |
| Past Perfect | başka bir geçmiş olaydan önce | had + V3 |
| Past Perfect Continuous | önceden beri sürüyordu | had been + ing |
| Future Simple | olacak, ani karar, tahmin | will + V1 |
| Be Going To | planlı gelecek | am / is / are going to + V1 |
| Future Continuous | gelecekte sürüyor olacak | will be + ing |
| Future Perfect | gelecekte bitmiş olacak | will have + V3 |
| Future Perfect Continuous | gelecekte bir noktaya kadar ne kadar süredir devam ediyor olacak | will have been + V-ing |