Üçgenlerde Çevre ve Alan
MatematikÜçgen çeşitlerini karşılaştır; çevreyi ve her türde alan kuralının neden aynı olduğunu gör.
Dörtgenlerde Çevre ve Alan
MatematikDörtgen ailelerini tanı; çevre ve alan kurallarını kesip taşıyarak ya da parçalara ayırarak keşfet.
Yardımcı Paralellerle Açı Bulma
MatematikDört kırık çizgi ve açıortay sorusunu ek paraleller çizerek adım adım çöz; son işlemi kendin yap.
Ay’ın Evreleri
FenAy dolanırken Dünya’dan görülen aydınlık bölümün nasıl değiştiğini izle.
Güneş ve Ay Tutulmaları
FenGüneş, Dünya ve Ay’ın sıralamasını ve gölgenin hangi cisme düştüğünü izle.
Neden Her Dolunayda Ay Tutulması Olmaz?
FenSabit eğik yörüngede gerçekleşen iki dolunayı karşılaştır; birinde gölgenin neden ıskaladığını, diğerinde tutulmanın neden oluştuğunu gör.
Güneş Sistemi Yörüngeleri
FenSekiz gezegenin Güneş çevresindeki yörüngelerini izle; gezegenlere dokunup gerçek fotoğrafını aç.
Güneş Sistemi Gerçek Ölçekte Olsaydı
FenGüneş ve sekiz gezegeni aynı büyüklük ve uzaklık ölçeğinde gör; yakınlaştırıp sağa–sola ilerleyerek dev boşlukları keşfet.
Animasyon
Ay Dünya’nın çevresinde dolanırken Güneş’in aydınlattığı yarısı değişmez. Dünya’dan görülen aydınlık bölümün nasıl değiştiğini izle.
Tek parmakla modeli döndür · İki parmakla yakınlaştır veya uzaklaştır
Ay’ın yörünge yerini değiştir. Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya yaklaştığında gölge Ay’a ulaşır; Ay eğik yörüngede üstten veya alttan geçtiğinde tutulma olmaz.
Dolunay gerekli, fakat tek başına yeterli değildir. Dolunay, Ay’ın Dünya’nın Güneş’e göre arka tarafına geldiğini gösterir. Ay’ın yörüngesi eğik olduğu için çoğu dolunayda Ay gölgenin üstünden veya altından geçer. Dolunay düğüme yakınsa Ay ile Dünya’nın gölgesi aynı doğrultuya gelir ve tutulma oluşur. Pembe kesikli çizgi düğümü, sarı kesikli çizgi Güneş–Dünya doğrultusunu, koyu koni Dünya’nın gölgesini gösterir.
Bu sahne neyi gösteriyor? Gök cisimlerinin büyüklükleri ve aralarındaki uzaklıklar gerçek ölçekli değildir. Bu model yalnız Ay’ın yörüngedeki yeri ile Dünya’dan görülen aydınlık bölüm arasındaki ilişkiyi gösterir.
Tutulma türünü seç. Ay’ın ya da Dünya’nın gölgesinin diğer gök cismine nasıl ulaştığını izle.
Tek parmakla modeli döndür · İki parmakla yakınlaştır veya uzaklaştır
Ay’ın yörünge yerini değiştir. Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya yaklaştığında gölge Ay’a ulaşır; Ay eğik yörüngede üstten veya alttan geçtiğinde tutulma olmaz.
Dolunay gerekli, fakat tek başına yeterli değildir. Dolunay, Ay’ın Dünya’nın Güneş’e göre arka tarafına geldiğini gösterir. Ay’ın yörüngesi eğik olduğu için çoğu dolunayda Ay gölgenin üstünden veya altından geçer. Dolunay düğüme yakınsa Ay ile Dünya’nın gölgesi aynı doğrultuya gelir ve tutulma oluşur. Pembe kesikli çizgi düğümü, sarı kesikli çizgi Güneş–Dünya doğrultusunu, koyu koni Dünya’nın gölgesini gösterir.
Bu sahne neyi gösteriyor? Gök cisimlerinin büyüklükleri ve aralarındaki uzaklıklar gerçek ölçekli değildir. Bu model tutulmadaki doğru sıralamayı ve gölgenin hangi gök cismine düştüğünü gösterir.
Ay aynı eğik yörünge düzleminde dolanır. Bir dolunayda Dünya’nın gölgesini ıskalar; aylar sonraki başka bir dolunayda düğüme yakın geçip gölgeye girebilir.
Tek parmakla modeli döndür · İki parmakla yakınlaştır veya uzaklaştır
- 1Sabit iki düzlem
- 2Gölgeyi ıskalayan dolunay
- 3Aylar geçer
- 4Gölgeye giren dolunay
Ay’ın yörünge yerini değiştir. Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya yaklaştığında gölge Ay’a ulaşır; Ay eğik yörüngede üstten veya alttan geçtiğinde tutulma olmaz.
Dolunay gerekli, fakat tek başına yeterli değildir. Dolunay, Ay’ın Dünya’nın Güneş’e göre arka tarafına geldiğini gösterir. Ay’ın yörüngesi eğik olduğu için çoğu dolunayda Ay gölgenin üstünden veya altından geçer. Dolunay düğüme yakınsa Ay ile Dünya’nın gölgesi aynı doğrultuya gelir ve tutulma oluşur. Pembe kesikli çizgi düğümü, sarı kesikli çizgi Güneş–Dünya doğrultusunu, koyu koni Dünya’nın gölgesini gösterir.
Bu sahne neyi gösteriyor? Dünya bu sahnede merkezde sabit tutulur. Ay’ın yörünge düzlemi hareket etmez; aylar geçerken değişen Güneş–Dünya doğrultusu, Güneş’in sahnedeki yönü değiştirilerek gösterilir. Gerçek 5,1° eğim kolay görülsün diye modelde 18° kullanılmıştır. Gök cisimleri ve uzaklıklar gerçek ölçekli değildir.
Dolunay tek başına neden yetmez?
Dolunay olduğunda Ay, Dünya’nın Güneş’e göre arka tarafındadır. Fakat Ay biraz yukarıda ya da aşağıda kalırsa Dünya’nın gölgesi Ay’a ulaşamaz. Ay tutulması için dolunayın doğru yerde gerçekleşmesi de gerekir.
Önce dolunay oluşur
Bu evrede gök cisimleri yaklaşık olarak Güneş – Dünya – Ay sırasına dizilir. Dünya’dan baktığımızda Ay’ın bize dönük yüzü aydınlık görünür.
Eğik yörünge fark oluşturur
Ay’ın yörünge düzlemi, Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma düzlemine yaklaşık 5,1° eğiktir. Bu yüzden çoğu dolunayda Ay, Dünya’nın gölgesinin üstünden veya altından geçer.
Düğüme yakınsa tutulma olur
Ay’ın yörüngesi iki noktada Dünya’nın dolanma düzlemini keser. Bu noktalara düğüm denir. Dolunay düğüme yakınsa Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer.
Birbirini kesen iki saydam levha düşünelim
Sarı levha Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma düzlemi, turkuaz levha Ay’ın yörünge düzlemi olsun. Levhalar eğik durduğu için Ay çoğu zaman sarı levhanın biraz üstünde ya da altında kalır. Levhaların kesiştiği çizgiye yakınken ise Ay, Dünya’nın gölgesiyle aynı doğrultuya gelebilir.
Animasyonda nelere bakalım?
- 1
İlk dolunayda Ay’ın koyu gölge konisinin üstünden geçtiğini görebiliriz. Dolunay vardır, tutulma yoktur.
- 2
Aylar geçerken Ay yörüngede ilerler, fakat yörünge düzlemi Ay’la birlikte dönmez. Kısa süre içinde yaklaşık aynı yönde kalırken Dünya Güneş çevresinde ilerler ve Güneş–Dünya doğrultusu değişir.
- 3
Sonraki dolunayda Ay pembe düğüm doğrultusuna yaklaşır ve Dünya’nın gölgesine girer.
Kısaca: Ay tutulması için iki koşul birlikte gerekir: Ay dolunay evresinde olmalı ve dolunay düğüme yakın gerçekleşmelidir.
Gezegenleri seçerek gerçek uzay fotoğrafını ve kısa açıklamasını gör. Yörüngeler ve gezegen boyutları anlaşılması için büyütülmüş bir şemadır.
- Merkezde kendi ışığını ve ısısını üreten Güneş bulunur.
- Güneş’in çevresinde 8 gezegen, uydular, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar dolanır.
- Gezegenlerin sırası Güneş’e yakınlığa göre Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür.
- İlk dört gezegen kayasal, son dört gezegen ise dev gezegenlerdir.
Gezegenlerin boyutları, uzaklıkları ve yörünge hızları karşılaştırmayı kolaylaştırmak için ölçeklendirilmiştir. İstersen Güneş ve sekiz gezegenin boyutlarını ve Güneş’e ortalama uzaklıklarını aynı ölçekle gösteren Güneş Sistemi Gerçek Ölçekte Olsaydı animasyonunu da inceleyebilirsin. Gerçek ölçekli animasyonu aç
Güneş ve sekiz gezegen aynı uzaklık ve büyüklük ölçeğiyle gösterilir. İlk görünümde Güneş’ten Neptün’e kadar bütün gezegen sistemi ekrana sığar.
İlk bakışta neden yalnız küçük işaretler görülüyor? Gezegenlerin çapları, aralarındaki uzaklıklara göre çok küçüktür. Kesikli halkalar yalnız konumu bulmayı kolaylaştırır; gök cisminin gerçek büyüklüğünü göstermez. Gerçek ölçekli cisim, halkanın tam ortasındadır ve yeterince yaklaşıldığında görünür.
Bütün gezegen sistemi görünür. Bu ölçekte gerçek gezegenler gözle seçilemeyecek kadar küçüktür.
- Çapı
- 1.391.400 km
- Güneş’e ortalama uzaklığı
- —
- Uzaklık birimi
- 0 AU
- Işığın yolculuğu
- Başlangıç noktası
Güneş’in çapı Dünya’nın çapının yaklaşık 109 katıdır. Bütün sistem ekrana sığdığında Güneş bile bir pikselden küçük görünür.
Merak edenler için büyüklük ve uzaklık tablosu
| Gök cismi | Çap | Güneş’e ortalama uzaklık | AU | Işığın yolculuğu |
|---|
1 AU, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır ve yaklaşık 149,6 milyon kilometredir. Uzaklıklar ortalamadır; gezegenlerin Güneş’e olan uzaklığı elips biçimli yörüngelerinde ilerlerken değişir.
Modelin sınırı: Gezegenler aynı anda gökyüzünde yan yana durmaz. Burada yalnız büyüklükleri ve Güneş’e olan ortalama uzaklıkları kolay karşılaştırmak için tek çizgi üzerine yerleştirilmiştir. Uydu, halka, asteroit ve cüce gezegenler gösterilmez.